પ્રેમ કરવો એ એક ઘટના છે

પણ ઘટનામાં પણ ઘટના છે

તમને તો અવ કાંઈ કશું નહીં

ને અમને તમારી રટના છે.

.

તમે બુદ્ધિથી બધુંય માપો

અમને લાગણીઓનો છાક

અમને જોઈએ ધોધમાર

ને તમને ઝંખના હોય જરાક

પાગલ અમે ભટકીએ

તમારા પંથ બધા વહીવટના છે.

.

તમે શાંત સરોવર

એમાં અમે ઊછળતી નૌકા

તમને વ્હાલું મૌન ને અમને

જોઈએ ટહુકેટહુકા

તમે વેદ પુરાણ

અમારા સ્કંધ બધા ભાગવતના છે.

.

( નિમેષ ચોકસી )

ફરી એ જ પડકાર અમને મળ્યો છે

નવો એક અવતાર અમને મળ્યો છે

.

ફક્ત એક પળ જ્યાં કરી બંધ આંખો

અજબ તેજ ઝબકાર અમને મળ્યો છે

.

સતત ચાલવાનું, ઘડીભર વિસામો

તસુ કે ન તલભાર, અમને મળ્યો છે

.

અરીસાની ઓકાત શું કે બતાવે

અદીઠો જે શણગાર અમને મળ્યો છે

.

ન સમજાયું શાને અમારા જ ઘરમાં

અતિથિનો સત્કાર અમને મળ્યો છે

.

પછી એ લખાયું ગઝલના સ્વરૂપે

અગમનો જે અણસાર અમને મળ્યો છે

.

( ઉર્વીશ વસાવડા )

તેમને મારું આલ્બમ બતાવતાં

મેં એક તસવીર તરફ ધ્યાન ખેંચ્યું.

’જુઓ, આ છે મારો મિત્ર,

કેનિયામાં રહે છે.

અને રબ્બરની કંપનીમાં મોટો હોદ્દો ધરાવે છે’.

દુ:ખથી તેનું મોઢું પડી ગયું.

’હા, હું તેને જાણું છું, અને

મેં એની સાથે પીધું પણ છે

તે મને કેનિયામાં છ વર્ષ પહેલાં મળેલો

પણ પછીના વર્ષે જ

ટ્રેન અકસ્માતમાં ખતમ થઈ ગયો.

.

અચાનક વાતાવરણ વેદનાથી ભરાઈ ગયું

મને સમજ ન પડી – તેને સાંત્વન આપું કે મને

આવું પણ ક્યારેક થાય છે.

મારા આલ્બમના કાળા પાના પર સ્મિત રેલાવતો આ માણસ

મારે માટે આજ લગી જીવતો હતો

અને હમણાં જ મરી ગયો.

.

શું એવું છે કે

જાણવું એ મૃત્યુનું બીજું નામ છે ?

.

( મુઝાફર હન્ફી, અનુ. ઉષા ઠક્કર)

.

[મૂળ કૃતિ : ઉર્દૂ ]

આપણે ચાલ્યા હતા સાથેસાથે

તને સીડીઓ મળતી ગઈ

મને સાપ ગળતા ગયા.

.

થોડી સમજૂતીથી

ઘણું ભોગવી શક્યો હોત

પણ ક્યારેય ન આવડ્યું

સંબંધોની ત્રિરાશિ માંડતા;

મારા જીવનનો દાખલો

ખોટો પડ્યો.

.

વર્ષોના પ્રવાહમાં

દિશાશૂન્ય તણાયા પછી,

જીવનસંધ્યાની

ગોધૂલી વેળાએ,

યાદોના પડછાયા

બન્યા હમસફર.

.

અને થાકેલી આંખોએ

સપનાની બારીએથી જોયું

સમયના આંગણમાં

રમતું બાળપણ.

.

( બકુલ બક્ષી )

જ્યાં લીલાંછમ જંગલ લહેરાતાં હતાં

ત્યાં માણસે

સાફસૂફ કરીને ખેતર કર્યા

અનાજપાણી રોપ્યાં.

.

જ્યાં હરિયાળાં ખેતર લહેરાતાં હતાં

ત્યાં માણસે

ધરમૂળથી સાફ કરીને ઘર બાંધ્યાં.

.

સરવાળે એવું થયું કે

માણસ પોતે

મૂળમાંથી કશુંક રોપવાનું ભૂલી ગયો

બાંધવાનું શીખ્યો.

.

માણસ હવે

પ્રણાલીની મજબૂત પ્લીંથમાં

ઊગતાં બાળકોને બાંધે છે.

.

( ધીરુ મોદી )

પ્રત્યેક નાટકને

એનો પ્રારંભ હોય છે

હોય છે મધ્યાંતર :

હોય છે એનો અંત.

ફરી ફરીને

સ્મરણની રંગભૂમિ પર

એકનાં એક દ્રશ્યો

ભજવવાનો થાક લાગે છે

.

હું મારી જાતને

કેન્દ્રમાંથી ખેસવી લઉં છું

અને જેમ એક વાર

એન્ટ્રી કરી હતી

એમ એક્ઝિટ કરીને

પ્રેક્ષાગૃહમાં ગોઠવાઈ જાઉં છું.

અને જોઉં છું

તો દેખાય છે :

તમાશો

કૃત્રિમ વૈભવની ભવાઈ,

ટ્રેજેડી, કોમેડી, ફારસ..

.

ડાળી પર ઝૂલતા

એક ફૂલનું જીવન હોય છે

અને જીવન હોય છે

ફ્લાવરવાઝમાં ગોઠવાયેલ ફૂલનું પણ

ફ્લાવરવાઝ તોડીને

બહાર આવેલા ફૂલને

હવે કાંટાઓની વચ્ચે

ગોઠવવાનું

રિહર્સલ કરવાનું

માંડી વાળજો.

.

( સુરેશ દલાલ )

.

૧

યુનોની વડી કચેરી ધરાવતા

ન્યૂયોર્કમાં

તમે એક ઉંદરની હત્યા કરતાં

પકડાઈ જાઓ તો

તમને જેલમાં જવું પડે

પણ…

બોસ્નિયા કે રવાન્ડામાં

તમે ૧૦,૦૦,૦૦૦ કે

૨૦,૦૦,૦૦૦ મનુષ્યો

(જી હા, ખરેખર મનુષ્યો)ની

કત્લેઆમમાં સંડોવાયેલા હો તો

તમારે

ફાઈવસ્ટાર હોટેલના કોન્ફરન્સ

હોલમાં

યુદ્ધવિરામ અને શાંતિ માટેની

વાટાઘાટોમાં ભાગ લેવો પડે.

.

૨

યુનોની વડી કચેરી ધરાવતા

ન્યૂયોર્કમાં

તમે એક મરેલી મરઘી

ઉકરડે નાખતાં પકડાઈ જાઓ તો

તમને હાથકડી પહેરાવવામાં આવે

પણ…

બોસ્નિયા કે રવાન્ડામાં

હજારો બાળકોના લોહીથી

તમારા હાથ ખરડયેલા હોય તો

તમને સ્વચ્છ નેપકિન

આપવામાં આવે.

.

૩

યુનોની વડી કચેરી ધરાવતા

ન્યૂયોર્કમાં

તમે તમારા જ મૂત્રનો

નિકાલ કરતા ઝડપાઈ જાઓ તો

તમને પચાસ ડોલરનો

દંડ કરવામાં આવે

પણ…

બોસ્નિયા કે રવાન્ડામાં

તમે લાખ્ખો નિર્દોષોના

લોહીની નદીઓ વહાવો તો

તેમાં શાંતિના ઠરાવના

કાગળની હોડીઓ

તરાવવામાં આવે.

.

( આદિલ મન્સૂરી )

આંગળી અડાડો તો તળિયું આવે

એવા સાગર મારે તાગવા નથી

વારે વારે ફૂંફાડો માર્યા કરે

એવા કાળી નાગ મારે નાથવા નથી

.

બોલકી દીવાદાંડી બોલી ગઈ શું

કે સૂરજ પણ ભરદરિયે ડૂબી ગયો.

કોણ જાણે કેમ આજે ઊંડા આકાશમાં

કાદવિયો અંધકાર ઊગી ગયો.

ઝાંઝવાને જોઈને હરખી ઊઠે

અને જળને જોઈને સહેજ મરકે પણ નહીં

એવાં હરણાં મારે પાળવાં નથી.

.

મીણના આ માણસો ફીણફીણ થઈ ગયા

અને પૂતળાંઓ થઈ ગયા અવાક

ઊંચેરા પહાડને તો આઘે ઠેલે

અને ચપ્પટ મેદાનોનો થાક

કાખગોડી લઈને ચાલતા આ પાંગળાઓ :

મારે આંધળાને મેઘધનુષ આપવાં નથી

.

( કિશોર શાહ )

ફરી એ જ વર્તુળ મહીં વ્યાસ નાખ્યો,

પુનર્જન્મનો એક ઈતિહાસ નાખ્યો.

.

અમે મન ઉપર એક અધ્યાસ નાખ્યો,

કૂંડાળું કરીને વધુ ત્રાસ નાખ્યો !

.

અડાબીડ અંધાર – અજવાસ નાખ્યો,

અને આંખમાં તોય આભાસ નાખ્યો.

.

અમે પિંજરાને સ્વીકારી લીધું, તો-

તમે પિંજરામાં સતત શ્વાસ નાખ્યો.

.

એને પૂગવાની શરતમાં જ ઊગ્યાં,

એના ચાસ પાસે અમે ચાસ નાખ્યો.

.

( ભરત ભટ્ટ ‘તરલ’ )