(૧)
સ્વધર્મ,
સહજ, સત્ય સંકલ્પ
અને સ્નેહ સભર
ધારાએ કલ્યાણ કર્મના
શિવલીંગની પૂજા
એ જ સ્વધર્મ.
દેખીતા સ્થૂળ લાભાલાભથી દૂર,
બહુજનહિતાય શ્વાસની સુગંધ
એ જ સ્વધર્મ
કર્મેશ્વરનું રોકડુ રૂપ
એ જ સ્વધર્મ !
તું દ્રષ્ટિ, દર્પણ અમે !
(૨)
શ્રદ્ધા,
‘થાઓ’ એવી પ્રાર્થના
‘થયુ’માં પડઘાય
એ જ શ્રદ્ધા !
સંકલ્પ અને સિદ્ધિ
વચ્ચેના શૂન્ય અંતરના
ગતિ વિસ્ફોટનું નામ શ્રદ્ધા
કર્તાપણાના નિરસને,
સર્વેશ્વરની સર્વોપરિતાનું
સાક્ષીભાવે પૂજન
એ જ શ્રદ્ધા-સાક્ષાત્કાર !
તું સાઈ, શરણાગત અમે !
( ડો. ભરતભાઈ મિસ્ત્રી )
(23/08/1938 – 25/12/2012)
Mummy in New York
.
પોતે સર્જેલી સૃષ્ટિમાં દરેક ઠેકાણે પહોંચી વળવાનું ઈશ્વર માટે અશક્યથયું. એટલે જ તેણે “મા’નું સર્જન કર્યું !
.
તારાઓ આકાશની કવિતા છે, તો માતા પૃથ્વીની કવિતા છે.
.
( હારગ્રેવ )
.
જગતમાં સહુના ઉપકારનો બદલો વળી શકે છે, ભક્તિભાવ વડે પ્રભુના ઉપકારો પ્રિછ્યાનો સંતોષ પણ વળે, બદલો નથી વાળી શકાતો એકમાત્ર માતાના ઉપકારનો !
.
જે મસ્તી હોય આંખોમાં તે સુરાલયમાં નથી હોતી
અમીરી કોઈ અંતરની મહાલયમાં નથી હોતી.
શીતળતા પામવાને માનવી તું દોટ કાં મુકે ?
જે માની ગોદમાં છે તે હિમાલયમાં નથી હોતી.
.
( સુરેન ઠાકર ‘મેહુલ’)
ભાઈ દે તો મિત્ર જેવો ભાઈ દે,
જિન્દગી અથવા તો એકલવાઈ દે !
.
તું ખુદા શિખર દે અથવા ખાઈ દે,
પણ મને જીવનમાં બેપરવાઈ દે !
.
લાખ અપરાધો ભલેને એ કરે,
જીભ પર એની ફક્ત સચ્ચાઈ દે !
.
એ પછી તો સો વરસ જીવી શકીશ,
મોતને વાતોમાં તું અટવાઈ દે !
.
જ્યાં ને ત્યાં જોયા કરે છે ચોતરફ,
એની આંખોમાં નજર સલવાઈ દે !
.
જો વિવેચક, હું સરળ રસ્તો કહું ?
આ ગઝલને મોરથૂથૂં પાઈ દે.
.
મુખ્ય લોહીની સગાઈ પણ ખલીલ,
મા પછી તું મિત્રને સરસાઈ દે !
.
( ખલીલ ધનતેજવી )
(૧)
પ્રાર્થના,
જે પ્રાપ્ત, તેની પ્રસન્ન પહોંચ
એ જ પ્રાર્થના !
પ્રત્યેક પળમાં પરમની
પ્રગટ હાજરીનાં
અહેસાસનો શબ્દોચ્છવ
એ જ પ્રાર્થના.
એકત્વના આરાધનની
અખંડ આનંદધારા
એ જ પ્રાર્થના !
.
તું વાદક, વાંસળી અમે !
.
(૨)
ધર્મ,
વ્યવહારે ઉઠતી અને
વિશ્વે ફેલાતી વિવેક સુગંધ
એ જ ધર્મ.
શૂન્ય સ્વથી અસીમ સર્વેશ્વર
ભણીની ગતિનું યાત્રાગાન
એ જ ધર્મ
પ્રકૃતિ, પુરુષ, પદાર્થ
અને પ્રાણીમાં વિલસી રહેલ
પરમને પૂર્ણે પામવા
એ જ સ્નેહધર્મ !
.
તું ધર્મધજા, દંડ અમે !
.
( ડો. ભરતભાઈ મિસ્ત્રી )
(૧)
હે નાથ,
તું પ્રેમ બનીને પ્રગટી રહ્યો છે ત્યારે
તને પૂર્ણ પામવાની અમારી પાત્રતાને
શુદ્ધ અને સિદ્ધ કરી દે.
અમારી દ્રષ્ટિમાં પ્રેમનું આંજણ થઈને
અમને તારા ભણી દોરી જાઓ, હે દેવ !
.
પ્રસાદ :
જે વહેતું રહે, વિસ્તરતું રહે, શુદ્ધ હોય અને વિશુદ્ધ કરે,
પોષે અને પાવક કરે, અનંત પ્રસરે અને અસીમ હોય,
સમેટાઈ રહે અને સ્વને તથા સર્વને સિદ્ધ કરે એવા ઉજાસનું નામ જ પ્રેમ.
.
(૨)
હે નાથ,
અમારા ઘન-અહંકાર, અંધકારને તારા તેજ અને તાપમાં ઓગાળી દે.
તારા પ્રેમમાં અમને પારદર્શક અને પવિત્ર કરી દે.
અમારા કર્તાભાવમાં તારી કરુણામાં વહેવડાવી દે, હે દેવ !
.
પ્રસાદ :
ઈન્દ્રિયોના આધારે ઘટ્ટ થતો રહેતો અહંકાર એ જ ક્ષણિક સુખ. આત્મતત્વને અહમના ઓઝલમાંથી મુક્ત કરી દે, તે જ આનંદ. સુખને માત્રા અને મૂલ્યનું છોગું લાગી શકે, પણ આનંદ એ તો અનંતધારા.
.
સુખી થતાં થતાં વધુ સુખી થવું એ સાફલ્યની ગતિ પણ સુખી કરતાં કરતાં આનંદિત થઈ રહેવું એ સાર્થક્યનો સાક્ષાત્કાર.
.
(૩)
હે નાથ,
સંકલ્પની વેદી પર, સ્વ-શૂન્ય થઈ રહેવા ક્ષણોની આહૂતિનું યજ્ઞકર્મ અમને આપો.
પ્રગટીને પ્રકાશ થઈ રહેવાનીઆત્મસિદ્ધિમાં અમને ઉજાળો, હે દેવ !
.
પ્રસાદ :
શાસ્ત્રજ્ઞાન, પાંડિત્ય, ધર્મના કર્મ વિધી વિધાન આ તો સાધન માત્ર.
સાધનને જ વળગી રહ્યે સિદ્ધિ છટકી જવાની.
ક્ષણના ફેરે સૂર્યદર્શનનું સુખ અમાસ થઈ રહે એ જ કમભાગ્ય.
.
( ડો. ભરતભાઈ મિસ્ત્રી )
(૧)
પંખીના ટહુકાથી ઊઘડે એવું
વહેલી સવારનું મૌન મને આપો.
.
દિવસની ડાળ પર ઝૂલ્યા કરું
શબ્દોને અર્થોને ભૂલ્યા કરું
ભીતર ને ભીતર હું ખૂલ્યા કરું
ફૂલની સુવાસથી છલકે એવું
ઊજળી સવારનું મૌન મને આપો.
.
મનની મિરાતનો હોય એક પ્રાંત
સરોવર જેવો હોય રસ્તો પણ શાંત
ચાલું પણ પગલાંમાં નીરવ એકાન્ત
પોતાના આભથી પ્રકટે એવું
ખુલ્લી સવારનું મૌન મને આપો.
.
(૨)
કવિતા અને જીવનના રાજમાર્ગે ઊભેલો હું
શબ્દનો મિત્ર છું
અને અનુભવનો પરમ મિત્ર.
.
જ્ન્મ પહેલાંની
અને મૃત્યુ પછીની ક્ષણ સાથે
મારો નાતો બાંધું છું
નિરાકાર મૌન સાથે.
.
( સુરેશ દલાલ )
આ તરફ ને એ તરફ બસ બૂમ પાડો
આવશે પાછી પરત બસ બૂમ પાડો.
.
સાથ ને સંગાથ ગમતા હો ભલે પણ
વાત ખૂટે કે તરત બસ બૂમ પાડો.
.
આમ તો ટહુકા જ ગમતા હોય સૌને
પણ પહેલી છે શરત બસ બૂમ પાડો.
.
અર્થ એના ક્યાં કરે છે કોઈ સાચા
છોડી શબ્દોની મમત બસ બૂમ પાડો.
.
ફાવશું કે ડૂબશું કે કોણ જાણે
ભાગ્યની છે આ રમત બસ બૂમ પાડો.
.
( દિનેશ કાનાણી )
(૧)
માણસ માણસને શોધે છે, માણસમાં
ક્યારનો ?
છે ત્યારનો.
.
(૨)
અર્થની દીવાલો અભેદ્ય છે ?
હુ નોઝ ?
ભાવાત્મક પ્રજ્ઞા.
તે ક્યાં છે ?
ધારણામાં.
ધારણા ક્યાં છે ?
સોનાના પારણામાં-
ઘસઘસાટ ઊંઘતી.
તું ક્યાં છે ?
પારણાના પડછાયામાં
જાગતો.
.
(૩)
ભવિષ્યનાં
અવિરત બગાસાં
વર્તમાનને સંભળાય છે.
ક્યાં ?
પગથિયાં વગરના દાદરને
ચઢતાં પહેલાં.
.
(૪)
એકલો જાને રે
એવું કોણ કહે છે ?
મારો પડછાયો.
.
(૫)
ખીલા ઠોકાય છે હથોડા વગર ?
હા.
ક્યાં ?
હોવાના આભાસની આરપાર.
.
(૬)
તારી ઉત્કટ પ્રતીક્ષા શેની છે ?
અવાજને સળગીને
ખાખ થતો જોવાની-સૂંઘવાની.
ક્યાં ?
છે અને નથીમાં.
.
( લાભશંકર ઠાકર )
અમે તો આંખના આકાશમાં વાદળ ઉછેર્યાં છે,
કદી ગાજે, કદી વરસે, અમે અંજળ ઉછેર્યાં છે.
.
સુંવાળા માર્ગમાં તોતિંગ ઊભા પહાડની ભીતર,
ઊછળતાં-કૂદતાં ઝરણાં તણાં ખળખળ ઉછેર્યાં છે.
.
ભરી હો ચાંચમાં અટકળ અને પરબીડિયું ખાલી,
છતાં એ દોસ્ત ! રણમાં વીરડાં શા જળ ઉછેર્યાં છે.
.
ફક્ત એકાદ ખોબો પામવા શી યાચના કરવી ?
તરો-તાજી તરસને રાખવા મૃગજળને ઉછેર્યાં છે.
.
ભલે આયુષ્ય ટૂંકું પણ સિંહાસન શહેનશાહી ને-
ભર્યા દરબાર જેવા શોભતાં ઝાકળ ઉછેર્યાં છે.
.
પ્રભુ મસ્તક નમાવું છું, પ્રસાદી શબ્દની આપી,
હૃદયનાં કોડિયે સંતોષનાં ઝળહળ ઉછેર્યાં છે.
.
( પ્રફુલ્લા વોરા )
એને આવડતું નથી કે દાદ કઈ રીતે કરું,
તો પછી શબ્દોને હું બરબાદ કઈ રીતે કરું !
.
દિલ હંમેશાથી મગજ સાથે મગજમારી કરે;
બંને ખુદ મારાં છે હું ફરિયાદ કઈ રીતે કરું !
.
એનું કહેવું છે કે એને હું યાદ હું કરતો નથી,
પણ કદી ભૂલ્યો નથી તો યાદ કઈ રીતે કરું !
.
શત્રુઓ સામેય મારું મૌન મેં તોડ્યું નથી,
મિત્ર વાંકો થાય તો સંવાદ કઈ રીતે કરું !
.
આપમેળે ધખધખે છે મારા ઘરનાં થાંભલા,
પણ હવે દીકરાને હું પ્રહલાદ કઈ રીતે કરું !
.
રૂબરૂ આવે તો તડ ને ફડ કહી નાખું બધું,
પણ હવે સ્વપ્નામાં તો વિખવાદ કઈ રીતે કરું !
.
તેં મને તો હસતાંરમતાં મનમાંથી કાઢી મૂક્યો,
હું તને મારામાંથી આઝાદ કઈ રીતે કરું !
.
જો ‘ખલીલ’ એકેય ચ્હેરા પર નજર ઠરતી નથી,
આ ઉદાસ આંખોને હું આબાદ કઈ રીતે કરું ?
.
( ખલીલ ધનતેજવી )
મોરપીંછ 