હવે આ માણસોની વાતની બહુ બીક લાગે છે.
મને મારી જ ખુદની જાતની બહુ બીક લાગે છે.
દિવસનાં સૂર્યનો રંજાડ સહેવાની પડી આદત,
મને ઝળહળ થતી આ રાતની બહુ બીક લાગે છે.
કરે છે કંટકો જે ઘાવ એ તો હોય છે સારા,
મને ફૂલો તણા આઘાતની બહુ બીક લાગે છે.
કરે ઘૃણા જગતનાં લોક તે હોતી નથી ઘાતક,
પરંતુ પ્રેમની સોગાતની બહુ બીક લાગે છે.
કદી દીવાસળીમાંથી જ દાવાનળ બની જાશે,
મને આ શબ્દની તાકાતની બહુ બીક લાગે છે.
( પરાજિત ડાભી )
વરસે અનરાધાર
અને મન કોરું કોરું !
તરસે લથબથ પ્રાણ
અને મન કોરું કોરું !
અંતરમાં એકલતાનું રણ ધોમ ધખે છે ત્યારે,
પગરવને અંકૂરિત કરવા બીજ રોપશો ક્યારે ?
મૃગજળ સમા વિરહના દરિયા
ને સ્મરણોનું ફોરું…
વરસે અનરાધાર
અને મન કોરું કોરું…
અમને અંતરિયાળ મળ્યું એ હતું કયું અજવાળું !
એક જ ઝબકારે અનંતને આરપાર હું ભાળું…
તોય નથી તલભાર પલળતું,
આંસુ ફોરું ફોરું…
વરસે અનરાધાર
અને મન કોરું કોરું !
તરસે લથબથ પ્રાણ
અને મન કોરું કોરું !
( માધવ રામાનુજ )
ભમરાએ
કદી, કોઈ દિવસ
ફૂલનાં આંસુ લૂછ્યાં હોય એવું
આજ લગી જાણ્યું નથી.
એ તો આવે ને જાય
ગીત એનાં જ ગાય
ને
જતાં જતાં
ડંખ એક મૂકી જાય.
માની લ્યો
કે
ક્યારેક, કદાચ
કોઈ ભમરાએ
ફૂલનાં આંસુ લૂછ્યાં હોય
તો
ભમરાઓની સભા ભરાય
ને
એમાં જાહેર થાય
કે આવું તે થાય ?
ચાલો,
આ ભમરાને
આપણી ન્યાતબહાર મૂકો,
કારણ કે
એણે ગુનો કર્યો છે
ફૂલનાં આંસુ લૂછવાનો…
( પન્ના નાયક )
આપણે ભૂલા પડ્યા એ ખૂબ મોટું રણ હતું – તેં સાંભળ્યું ?
ને ફરી પાછા મળ્યાનું એજ તો કારણ હતું – મેં સાંભળ્યું.
કોઈ લીલા વૃક્ષ ઉપરથી ઉડેલી વાદળી – તેં સાંભળ્યું ?
હા, પલળતું ત્યાં અજાણ્યું એક કોરું જણ હતું – મેં સાંભળ્યું.
ધૂંધળા ચહેરા હંમેશા ફૂટવાથી થરથરે – તેં સાંભળ્યું ?
હા, ખરેખર ભગ્ન તો આ આંખનું દર્પણ હતું – મેં સાંભળ્યું.
આંસુઓને પીળચટ્ટા પ્રાન્તમાં દોરી ગયું- તેં સાંભળ્યું ?
એક શંકાનું પડેલું આંખમાં રજકણ હતું – મેં સાંભળ્યું.
જિંદગી આખી સમયનાં સર્પ ડંખ્યા છે મને – તેં સાંભળ્યું ?
ઝેર પીધું જે સતત એ ઝેરનું મારણ હતું – મેં સાંભળ્યું.
( પરાજિત ડાભી )
માણસ હોવું એટલે
પોતાના પગ પર ઊભા રહેવું
અને હાથ પાસેથી ફક્ત હાથનાં કામ કરાવવાં
માણસ હોવું એટલે
પોતાનો રોટલો વહેંચીને ખાવો
અને રાજી થવું.
માણસ હોવું એટલે
પોતે પગથિયાં બનીને
બીજાંને આગળ વધારવાં
માણસ હોવું એટલે
નિર્દોષ સસલાંને જંગલી ઝરખથી બચાવવું
અને, ગાંડીવ ઉઠાવવું.
માણસ હોવું એટલે
વિકર્ણ બની
કૌરવોનો વિરોધ હસ્તિનાપુરમાં કરવો
માણસ હોવું એટલે
લૂંટારુંઓની ખુલ્લી તલવારને ખાળીને
ગર્ભસ્થ પરીક્ષિતની રક્ષા કરવી
માણસ હોવું એટલે
દધીચિ બનવું
અને, માનવ માત્રને ચાહવો.
( સુરેશ કુસુંબીલાલ, અનુ. નલિની માડગાંવકર )
મૂળ મરાઠી કવિતા
એ દુકાનમાંથી બહાર આવી
કારનું બારણું ખોલ્યું
અનાજ અને શાકભાજીના થેલા એણે
પાછલી સીટમાં મૂક્યા
એ સીધી ઘર પહોંચી
ભૂખ્યાં થયેલાં ઘરના લોકોની આગોતરી
ફરિયાદ લઈને
મોઢું વકાસીને ઊભું રહેલું રસોડું
પોતાની ગેરહાજરીમાં
સરકસના ખેલ રમ્યા પછી
ત્રણેય બાળકોના ચહેરા ઉપર કોરાયેલું તોફાન
એકને ભણાવવાનું
બીજાને દાક્તર પાસે લઈ જવાનું
ત્રીજાને રમતું રાખવાનું
બધાં ને મનગમતું ખાણું પીરસવાનું
એણે પેપર ને પેન હાથમાં લીધાં
પેપર ઉપર
શબ્દોનાં ધણ ઊભરાયાં
કોઈ કોઈ શબ્દ પેપર ઉપર ઠરીઠામ થવા મથતો હતો
મોટા ભાગના શબ્દો
પેપરના ભમરાળા કૂવામાં ડૂબી ગયા
થોડાક શબ્દો
અળસિયાંની જેમ સરકવા લાગ્યા પાનાની બહાર
પાનામાં
ખીલાની જેમ જડાઈ ગયા
તે શબ્દો હતા :
સ્ત્રીનું અસ્તિત્વ
હવામાં અધવચે લટકતું
અધ્યાહાર-ચિહ્ન.
( નીતા રામૈયા )
હમણાં અહીં ને આજ હવે સીધો જવાબ દે,
આંસુ હતાં તો કેમ હતાં સીધો જવાબ દે.
ફૂટ્યું નવું પ્રભાત અને કોઈ ક્યાં ગયું ?
પગલાં હતાં તો કોણ ગયું ? સીધો જવાબ દે.
આ તું અને છે તારી અસર કોણ માનશે ?
બીજું કોઈ જો તો છે ક્યાં ? સીધો જવાબ દે.
હરફર હતી જે શ્વાસમહીં આ ક્ષણે નથી,
ખુશ્બૂ સમું એ કોણ ગયું ? સીધો જવાબ દે.
તારી તને ખબર જો નથી તું ય કોણ છે ?
તારું હતું તે કોણ હતું ? સીધો જવાબ દે.
( શૈલેશ ટેવાણી )
कल रात सपने में
एक औरत देखी
जिसे मैंने पहले कभी नहीं देखा था
पर मिलते ही लगा
कि ईस बोलते नयन-नक्श वाली औरत को
कहीं देखा भी हुआ है
हो न हो यह वही है
जो मेरी कल्पनाओं के बाग में
अक्सर आ कर
फूलों से खेलती दिखती रही
जहां मिले थे
वह जगह बहुत नई थी-
मेरे लिए
पर बहुत हरी भरी
फूलों से टहलते हुए
पता ही नहीं लगा
कब उसका घर आ गया
उसका घर भी
बोलते नयन-नक्श वाली की तरह
बोल रहा था-
गिनती की सिर्फ जरुरी चीजें
घर की सजावट भी थीं
और जरुरत भी
फालतू चीजें घर में कहीं भी
न होने के कारण
घर खुला-खुला लग रहा था-
खूबसूरत, दिलचस्प और सादा
अपनी तरफ का एक ही
बिल्कुल अपनी घर वाली जैसा
जहां सादगी खूबसूरती को बढा रही थी
और खूबसूरती सादगी को
अमीरी फकीरी दोनों उसके स्वभाव में दिख रही हैं
वह कविता लिखती है
लिखकर हवा के हवाले कर देती है
रात बीत गई है
पर सपना नहीं बीता
वह अभी भी बोलते नतन-नक्श वाली के साथ
कहीं चल रहा है…
( ईमरोज )
મોકો ન આપ્યો
મોટાં મોટાં તોફાન ઝીલવાની અનિવાર્યતાએ
નાનાં નાનાં ઈંગિતો સમજાવનો
પસાર થઈ ગયાં
મોટાં મોટાં તોફાનો
પસાર થઈ ગયાં
નાનાં નાનાં ઈંગિતો પણ
જાતને જકડી રાખતી મુઠ્ઠી
થોડી ઢીલી કરી છે
બચેલું સ્વ
આખું છે કે અધૂરું
ભીનું છે કે કોરું
તેની ખબર કે પરવા
રહી નથી
કદાચ
હું કોઈ શક્યતામાં
કેદ થઈ નથી.
( સોનલ પરીખ )
તું માગે મોજું એકાદું ને હું દઈ દઉં દરિયો આખો,
તું પૂછે કે પ્રેમ કેટલો ને હું કહી દઉં દરિયો આખો.
આંસુ ભીનાં, વાદળ ભીનાં, ઝાકળનાં ટીપાંયે ભીનાં,
શીકરની તું વાત કરે ને ત્યાં જ ધરી દઉં દરિયો આખો.
સ્પર્શ સહજ ને તો પણ ભાસે દૂર દૂર તું સામે પારે,
તને પામવા થાતું ક્ષણમાં પાર કરી લઉં દરિયો આખો.
તારા આલિંગન કાજે આ મોજાં જો ધસમસતાં આવે,
ત્યારે થાતું મનમાં ઊંડે હું જ બની જઉં દરિયો આખો.
તારો ચહેરો સૂર્યકિરણમાં શંખછીપમાં ફેનિલ જળમાં,
સહેજ યાદ જો તને કરું ને તોય સ્મરી લઉં દરિયો આખો.
( મનોજ્ઞા દેસાઈ )
મોરપીંછ 